Pages Navigation Menu

به مناسب هفته مبارزه با سرطان: سرطان و محیط زیست

سرطان و محیط زیست

در سراسر جهان، سرطان بعد از بیماری­های قلبی و عروقی، دومین عامل شایع مرگ است. سرطان یک بیماری مدرن نیست اما خطر ابتلا به سرطان با افزایش سن شدت می­گیرد. در حال حاضر به منظور بالا بردن امید به زندگی، برآورد شده است که بروز سرطان بین سالهای ۲۰۲۰-۲۰۰۰ ، دو برابرو نزدیک به ۲۰۳۰ ، سه برابر خواهد شد.

در اینجا ، نگرانی‌هایی مربوط به ارتباط بین سرطان و قرار گرفتن در معرض مواد سمی موجود در محیط زیست بررسی می‌شود؛ و در آن درباره انواعی از مواد که می‌دانیم، یا احتمال می‌دهیم، باعث ایجاد سرطان شوند، و در ارتباط با اقداماتی که می‌توان برای کاهش دادن میزان قرار گرفتن در برابر این مواد انجام داد، مطالبی ارائه شده است.

خبر خوشحال‌کننده این است که می‌توان از ایجاد تعداد زیادی از انواع سرطان جلوگیری نمود. برآورد می‌شود تا دو سوم از تمام موارد بروز سرطان، یا حتی تعداد بیش‌تری از آنها، با علل زیست محیطی مرتبط هستند. شاید تعداد این موارد بیش‌تر از این میزان هم باشد. بسیاری از این علل با عوامل مربوط به سبک زندگی مرتبط می‌باشند و می‌توان آنها را تعدیل و اصلاح نمود. به‌عنوان مثال، می‌دانیم با مصرف نکردن فرآورده‌های توتون می‌توان از یک سوم از تمام موارد مرگ‌ومیر ناشی از سرطان جلوگیری کرد. علاوه بر آن، تقریباً ۲۵ تا ۳۰ درصد از موارد چند سرطان عمده با چاقی و عدم فعالیت بدنی مرتبط است.

چه چیزی باعث ایجاد سرطان می‌شود؟

سرطان در طی چند سال ایجاد می‌شود و علل و عوامل متعددی وجود دارند که در داخل بدن افراد، و در خارج از آن، در ایجاد سرطان نقش دارند. در این زمینه ، دانشمندان هرچیزی که در خارج از بدن افراد وجود دارد و با بدن آنها کنش متقابل نشان می‌دهد را عوامل محیطی(محیط زیست) می‌نامند.

۱-     عوامل موجود در بیرون از بدن افراد (عوامل زیست محیطی)

قرار گرفتن در معرض انواع بسیار متنوعی از مواد طبیعی و مصنوعی (ساخت بشر)، دلیل ایجاد دست کم دو سوم از تمام موارد بروز سرطان است. این عوامل محیطی شامل انتخاب‌هایی در ارتباط با سبک زندگی است، مانند کشیدن سیگار، نوشیدن مشروبات الکلی، داشتن رژیم غذایی نامناسب، ورزش نکردن، قرار گرفتن به مقدار بسیار زیاد در معرض نور خورشید، و رفتار‌های جنسی که باعث افزایش میزان قرارگیری در معرض ویروس‌ها می‌شود.

عوامل دیگر شامل قرار گرفتن در معرض دارو‌های پزشکی، هورمون‌ها، اشعه ها، ویروس‌ها، باکتری­ها، و مواد شیمیایی خاصی در محیط زیست است که امکان دارد در هوا،آب، غذا، و محل کار وجود داشته باشد. خطرات سرطان که مرتبط با بسیاری از مواد شیمیایی زیست محیطی می‌باشد، با انجام مطالعات درباره آن گروه‌های شغلی شناسایی شده است که بیش‌تر از کل جمعیت در معرض این مواد شیمیایی قرار دارند.

اهمیت محیط زیست را می‌توان در تفاوت‌های بین نرخ سرطان در سراسر جهان و تغییر در نرخ‌های سرطان به هنگام جابجا شدن گروه‌هایی از مردم از یک کشور به کشور دیگر مشاهده نمود. به‌عنوان مثال، هنگامی‌که مردم آسیایی، که در کشور‌های خودشان نرخ بروز سرطان‌های پروستات و پستان پایین و نرخ بروز سرطان معده بالا است، به ایالات متحده مهاجرت می‌کنند، نرخ بروز سرطان‌های پروستات و پستان در آنها به مرور زمان افزایش می‌یابد تا تقریباً برابر با یا بیش‌تر از نرخ‌های بروز این سرطان‌ها در ایالات متحده بشود. به نحوی مشابه، نرخ سرطان معده در آنها کاهش می‌یابد، و تقریباً برابر با نرخ بروز این سرطان در ایالات متحده می‌شود. گمان می‌رود عوامل مرتبط با سبک زندگی، مانند رژیم غذایی، ورزش، و داشتن اضافه وزن، نقشی عمده در روند‌های سرطان‌های پستان و پروستات ایفا کنند، و آلودگی به باکتری Helicobacter pylori عامل خطر مهمی در ایجاد سرطان معده باشد. اخیراً، افزایش سریع در نرخ سرطان روده بزرگ و راست‌روده در ژاپن و چین حاکی از وجود علل زیست محیطی، مانند عوامل مربوط به شیوه زندگی، می‌باشد.

انواع مختلف قرارگیری در معرض عوامل زیست محیطی با ایجاد انواع خاصی از سرطان مرتبط است. به‌عنوان مثال، قرار گرفتن در معرض آزبست عمدتاً به سرطان ریه ربط دارد، در حالی‌که قرار گرفتن در معرض بنزیدین، ماده‌ای شیمیایی که در رنگ‌های خاصی وجود دارد با ایجاد سرطان مثانه مرتبط است. سیگار کشیدن با سرطان‌های ریه، مثانه، دهان، روده بزرگ، کلیه، گلو، حنجره، مری، لب، معده، گردن رحم ، کبد، و لوزالمعده ارتباط دارد.

۲-     عوامل موجود در داخل بدن

وجود عواملی خاص درداخل بدن، احتمال ابتلا به سرطان رادر برخی از افراد، در مقایسه با دیگران، افزایش می­دهد. به‌عنوان مثال، برخی ازاشخاص شرایط زیر را به ارث می‌برند، یا آنها را کسب می‌نمایند: ژن‌های تغییر یافته در سلول‌های بدن، سطوح غیرطبیعی هورمون‌ها در جریان خون، یا سیستم ایمنی ضعیف شده. امکان دارد هر یک از این عوامل باعث حساس (پذیرا( تر شدن شخص نسبت به سرطان شود.

یکی از راه‌هایی که دانشمندان می‌دانند ژن‌ها نقشی مهم در ایجاد سرطان ایفا می‌کنند از مطالعه خانواده‌های نادر خاصی حاصل می‌شود که اعضای آنها در طی چند نسل به سرطان‌های مشابه‌ای دچار می‌شوند. به‌نظر می‌آید در این خانواده‌ها ژن تغییر یافته‌ای منتقل می‌شود که با خود بالا بودن احتمال ابتلا به سرطان را به همراه دارد. چند ژن شناسایی شده‌اند که احتمال دچار شدن شخص به سرطان‌هایی خاص (به‌عنوان مثال، سرطان روده بزرگ، پستان، و تخمدان) را بسیار افزایش می‌دهند. تنها درصد بسیار اندکی از کل جمعیت دارای نسخه‌های غیرطبیعی این ژن‌ها هستند. سرطان‌هایی که این ژن‌ها باعث ایجاد آنها می‌شوند، و آنها را سرطان‌های خانوادگی می‌نامند، تنها دو تا پنج درصد از کل موارد بروز سرطان را تشکیل می‌دهند.

ممکن است تغییرات ژنی در ایجاد تفاوت‌های فردی از نظر حساسیت به مواد سرطان‌زای (کارسینوژن‌های) زیست محیطی هم نقش داشته باشد. به‌عنوان مثال، افراد مختلف از نظر توانایی حذف عوامل سرطان‌زایی که بدنشان در معرض آنها قرار گرفته است، یا از لحاظ توانایی در تعمیر صدمه‌ای که در اثر قرارگیری در معرض این مواد به   DNA وارد می‌شود، با هم تفاوت دارند. امکان دارد این تغییرات ژنی هم در خانواده‌ها انتقال یابد و باعث بالاتر رفتن نرخ ایجاد سرطاندر این خانواده‌ها شود. ممکن است بالاتر بودن نرخ بروز سرطان در خانواده‌ها با قرار گرفتن آنها در معرض فاکتور‌های زیست محیطی یکسان هم ربط داشته باشد، مانند رژیم‌غذایی یا قرار گرفتن در معرض مواد سرطان‌زا در محل کار.

رشته‌های محکم به هم پیچ خورده DNA دستورالعمل‌هایی را حمل می‌کنند که به سلول‌ها امکان می‌دهد پروتئین‌ها را بسازند؛ این رشته‌ها در واحد‌هایی به نام کروموزوم بسته‌بندی شده‌اند. زیر واحد‌های DNA را ژن می‌نامند.

یکی از اهداف اصلی رشته رو به رشدی در تحقیقات سرطان، که همه‌گیرشناسی مولکولی نامیده می‌شود، شناسایی تغییرات ژنی است که احتمال ایجاد سرطان در شخص را، پس از آنکه در معرض ماده سرطان‌زای زیست محیطی قرار گرفت، افزایش یا کاهش می‌دهد.

برخی از راه‌های کاهش دادن خطرابتلا به سرطان

دست کم دو سوم از موارد بروز سرطان در اثر عوامل زیست محیطی ایجاد می‌شود. بسیاری از این سرطان‌ها با عوامل مربوط به شیوه زندگی مربوط هستند که می‌توان آنها را تعدیل یا اصلاح نمود، مانند کشیدن سیگار، مصرف مشروبات الکلی، رژیم غذایی نامناسب، عدم فعالیت بدنی، و داشتن اضافه وزن یا چاقی. به‌عنوان مثال، با مصرف نکردن فرآورده‌های توتون می‌توان از یک سوم از تمام موارد مرگ‌ومیر ناشی از سرطان جلوگیری نمود. به‌نظر می‌آید که، بعد از توتون، داشتن اضافه وزن یا چاق بودن مهم‌ترین علت قابل پیشگیری ایجاد سرطان باشد.

علاوه بر انتخاب سبک زندگی، می‌توان احتیاطاتی را در منزل و در محل کار رعایت نمود و میزان قرار گرفتن در معرض دیگر مواد خطرناک را کاهش داد. برخی از توصیه‌هایی که می‌توان برای کاهش دادن خطر ابتلا به سرطان از آنها پیروی کرد به شرح زیر است:

  • سیگار، پیپ، یا سیگار برگ نکشید. از استعمال توتون و تنباکو یا جویدن انفیه خودداری نمایید. استفاده از فرآورده‌های توتون با انواع متعددی از سرطان مرتبط است.
  • اجتناب از قرارگرفتن در اتاق پر از دود سیگار
  • اگر اضافه وزن دارید، وزن خود را کاهش دهید. در زنان مسن‌تر، چاقی رابطه‌ای قوی با سرطان پستان و سرطان‌های لایه درونی رحم، کلیه، روده بزرگ، و مری دارد.
  • به‌ طور منظم و دست کم به مدت ۳۰ دقیقه در روز در بیش‌تر روز‌های هفته ورزش کنید. شواهد قوی در دست است که ورزش به‌تنهایی خطر سرطان روده بزرگ و پستان را کاهش می‌دهد. در اکثر افراد بسیار فعال، این خطر کمتر می‌شود.
  • اجتناب از خوردن غذاهای پرکالری و پرچربی. فقدان فعالیت بدنی و خوردن مقدار زیادی غذای پرکالری علت اصلی چاقی است.
  • از خوردن مقدار زیادی گوشت قرمز و کنسرو شده، نمک، و غذای نگهداری شده در نمک اجتناب کنید. امکان دارد این مواد غذایی خطر ابتلا به سرطان‌های روده بزرگ و معده را افزایش دهند.
  • رژیم غذایی روزانه باید شامل غذا‌های متنوع از منابع گیاهی باشد، مانند میوه تازه، سبزیجات، غلات سبوس نگرفته، و نان و مواد دیگری که از گندم سبوس نگرفته تهیه شده است. میوه­ها و سبزیجات حاوی آنتی‌اکسیدان‌ هستند که به دفاع از بدن در برابر عوامل سمی و بیماری کمک می‌کنند.
  • مشروبات الکلی نخورید، مصرف مشروبات الکلی با سرطان‌های دهان، گلو، مری، حنجره، کبد، و پستان مرتبط است.
  • با اجتناب از قرار گرفتن در معرض نور آفتاب به هنگام نیمروز (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر که نور آفتاب از هر زمان دیگری شدیدتر است)، پوشیدن لباس محافظ بدن، و با استفاده از کرم یا لوسیون ضدآفتاب(نگذارید بدن شما بیش از اندازه در معرض نور آفتاب قرار گیرد، مخصوصاً اگر رنگ پوست شما روشن باشد. با محافظت از بدن در برابر پرتوهای خورشیدی می‌توان از بروز بسیاری از موارد سرطان پوستی پیشگیری نمود که هر ساله تشخیص داده می‌شود. از کاربرد تخت برنزه کردن بدن و دیگر روش‌های قرار دادن بدن خود در معرض نور مصنوعی یا پرتو فرابنفش خودداری کنید
  • از عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی اجتناب نمایید:
  • از فعالیت‌های جنسی بدون استفاده از وسایل یا مواد محافظ، یا از هر گونه آمیزش جنسی خطرناک که امکان دارد به عفونت‌های HIV، HPV ،هپاتیت B، یا هپاتیت C منجر شود، خودداری نمایید.
  • دارو‌های مانند هروئین یا کوکائین را به خود تزریق نکنید، زیرا امکان دارد به عفونت‌های HIV، هپاتیت B، یا هپاتیت C منجر شود.

پژوهش و نگارش:  مسعود منتظر قائم

منابع:

An Overview of the Evidece on Environmental and Occupational Determinants of Cancer,World Health Organization
Cancer and the Environment,What you need to know What you can do, U.S. Department of Health and Human Services
Clapp R.,et al., Envronmental and Occupational Causes of Cancer, Boston University School of Public Health and the Environmental Health Initiative,University of Massachusetts Lowe, 2005

یک دیدگاه

  1. با سلام
    اطلاعات مفیدی بود. امیدوارم تمام افراد مبتلا به این عارضه هرچه سریعتر بهبود یابند و کسی دیگر به آن مبتلا نشود.
    با آرزوی بهترینها برای شما

دیدگاهی ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>